انتخاب بهترین روغن موتور و زمان تعویض آن| راهنمای کامل

بهترین روغن موتور برای هر خودرو، روغنی است که غلظت و استاندارد آن دقیقا با دفترچه راهنمای سازنده یکی باشد و اصل بودنش مطمئن باشد. برای زمان تعویض هم دو معیار را با هم نگاه کنید: کیلومتر و گذشت زمان. هرکدام زودتر رسید، همان موقع باید روغن را عوض کنید. به‌طور معمول روغن معدنی حدود سه تا پنج هزار کیلومتر، نیمه‌سنتتیک حدود پنج تا هفت هزار و تمام‌سنتتیک حدود هفت تا ده هزار کیلومتر یا بیشتر دوام دارد. در ترافیک سنگین، مسیرهای کوتاه، گرد و غبار و هوای خیلی گرم یا سرد، این فاصله باید کوتاه‌تر شود. در ادامه همه جزئیات انتخاب و تعویض را قدم‌به‌قدم می‌خوانید.

نقش روغن موتور در عملکرد و عمر موتور

روغن موتور بین قطعات متحرک موتور یک لایه نازک می‌سازد تا فلزها مستقیم به هم نساید. علاوه بر روانکاری، بخشی از گرمای موتور را می‌گیرد و ذرات ریز فرسایش و دوده را در خود نگه می‌دارد تا موقع تعویض از موتور خارج شوند. همین‌طور از سطح فلزها در برابر زنگ و خوردگی محافظت می‌کند. اگر این لایه ضعیف شود، سایش و گرمای اضافه کم‌کم به موتور آسیب می‌زند.

نحوه خواندن مشخصات روی قوطی روغن

گرانروی و اعدادی مثل 5W-30 و 10W-40

این اعداد گرانروی، یعنی همان غلظت روغن را نشان می‌دهند. عدد قبل از W می‌گوید روغن در سرما چقدر روان است و هرچه کوچک‌تر باشد، روشن شدن موتور در هوای سرد راحت‌تر است. عدد بعد از W غلظت روغن را در دمای کار موتور نشان می‌دهد و هرچه بزرگ‌تر باشد، روغن در گرما غلیظ‌تر می‌ماند. مثلا 5W-30 در سرما روان‌تر از 10W-40 است، ولی در گرما کمی رقیق‌تر.

استانداردهای API و ACEA

این استانداردها سطح کیفیت و عملکرد روغن را مشخص می‌کنند، نه غلظت آن را. API استاندارد آمریکایی است و حروفی مثل SN یا SP دارد که هرچه حرف دوم در الفبا جلوتر باشد، روغن از نسل جدیدتری است. ACEA استاندارد اروپایی است و با ترکیب حرف و عدد مشخص می‌شود. برای انتخاب باید استانداردی را بگیرید که سازنده خودرو در دفترچه نوشته، نه فقط بالاترین حرف یا عدد را.

روغن غلیظ‌تر لزوما بهتر نیست

غلظت روغن باید با نیاز موتور هماهنگ باشد، نه بیشتر و نه کمتر. موتورهای جدید فاصله بسیار کمی بین قطعات دارند و برای روغن روان‌تر طراحی شده‌اند، پس روغن خیلی غلیظ دیرتر به قطعات می‌رسد و ممکن است مصرف سوخت را کمی بالا ببرد. روغن خیلی رقیق هم در موتور فرسوده لایه محافظ ضعیف‌تری می‌سازد. بنابراین غلظت را مطابق دفترچه انتخاب کنید و فقط با نظر متخصص از آن فاصله بگیرید.

انواع روغن موتور

روغن معدنی از پالایش نفت خام ساخته می‌شود، قیمت کمتری دارد و در گرما و سرمای شدید پایداری کمتری نشان می‌دهد. روغن تمام‌سنتتیک با فرایند شیمیایی کنترل‌شده تولید می‌شود، در دمای بالا و پایین پایدارتر است و معمولا فاصله تعویض طولانی‌تری دارد. نیمه‌سنتتیک ترکیبی از این دو است و از نظر قیمت و کیفیت حد وسط قرار می‌گیرد. بسیاری از موتورهای جدید برای روغن سنتتیک طراحی شده‌اند.

جدول مقایسه انواع روغن موتور

عددهای جدول معمول‌ترین بازه‌ها هستند و رقم دقیق را دفترچه خودرو تعیین می‌کند.

انتخاب روغن مناسب برای خودروی شما

دفترچه راهنما؛ مهم‌ترین مرجع

دفترچه راهنمای خودرو مهم‌ترین مرجع انتخاب روغن است، چون سازنده موتور را با غلظت و استاندارد مشخصی آزمایش کرده است. در دفترچه معمولا درجه گرانروی، استاندارد موردنیاز و حجم روغن نوشته شده است. اگر دفترچه ندارید، از نمایندگی یا مرکز خدمات مجاز همان مدل بپرسید. توصیه کلی دوست یا مکانیک، بدون توجه به مدل موتور شما، مرجع قابل اعتمادی نیست.

تاثیر آب‌وهوا بر انتخاب غلظت

در مناطق سرد بهتر است روغنی با عدد کوچک‌تر قبل از W انتخاب شود تا صبح‌های سرد موتور راحت‌تر روشن شود و روغن زودتر به قطعات برسد. در مناطق گرم، پایداری روغن در دمای بالا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. با این حال، تغییر غلظت باید در محدوده‌ای باشد که خود سازنده اجازه داده است. بیشتر دفترچه‌ها جدولی دارند که غلظت‌های مجاز را بر اساس دمای هوا نشان می‌دهد.

روغن مناسب خودروی کارکرده و پرکیلومتر

موتورهای پرکارکرد معمولا ساییدگی و لقی بیشتری دارند و ممکن است روغن بیشتری مصرف کنند. برای این موتورها روغن‌هایی با برچسب «High Mileage» عرضه می‌شود که افزودنی‌هایی برای کمک به آب‌بندی دارند. با این حال، رفتن ناگهانی به روغن غلیظ‌تر بدون بررسی، همیشه راه درستی نیست. بهتر است اول وضعیت موتور و میزان مصرف روغن را بررسی کنید. اگر خودروی قدیمی دارید و قصد نوسازی کامل آن را دارید، مراحل و هزینه‌ها را در مقاله تعمیر و نوسازی یک خودروی بی‌ام‌و قدیمی ببینید.

روغن موتورهای توربوشارژ

توربو در دمای بسیار بالا و با دور زیاد کار می‌کند و روغن موتور علاوه بر روانکاری، در خنک نگه داشتن آن هم نقش دارد. به همین دلیل این موتورها معمولا روغنی با پایداری حرارتی بالا و استانداردی که در دفترچه آمده لازم دارند، و روغن‌های سنتتیک اغلب این شرایط را بهتر تامین می‌کنند. چون روغن کهنه در این موتورها زودتر کیفیتش را از دست می‌دهد، رعایت زمان تعویض اهمیت بیشتری دارد.

روغن خودروهای دوگانه‌سوز و گازسوز

موتور خودروی دوگانه‌سوز معمولا همان موتور بنزینی است و روغن آن را هم دفترچه یا نمایندگی تعیین می‌کند. اگر خودرو را بعد از خرید گازسوز کرده‌اید، از نمایندگی یا نصاب معتبر بپرسید که غلظت یا فاصله تعویض روغن تغییر می‌کند یا نه. برای برخی موتورهای گازسوز روغن‌هایی با تاییدیه مخصوص عرضه می‌شود، پس فقط به نوع سوخت تکیه نکنید. در هر حال استاندارد و غلظت دفترچه همچنان مبنای اصلی انتخاب است.

مخلوط کردن روغن‌ها

مخلوط کردن روغن‌ها در شرایط اضطراری، با مقدار کم و غلظت و استاندارد مشابه، معمولا مشکل بزرگی ایجاد نمی‌کند. اما مخلوط کردن همیشگی برندها یا انواع مختلف توصیه نمی‌شود، چون افزودنی‌ها ممکن است با هم هماهنگ نباشند و عملکرد روغن را کم کنند. بهتر است در تعویض بعدی، روغن را کامل خالی کنید و یک نوع روغن مناسب بریزید.

تشخیص روغن اصل از تقلبی

مطمئن‌ترین راه تشخیص روغن اصل، خرید از نمایندگی یا فروشگاه معتبر و نماینده رسمی برند است. کیفیت چاپ قوطی، سالم بودن پلمب و درب، و اطلاعات تولید و شماره سریال را بررسی کنید. قیمت خیلی پایین‌تر از بازار هم یک هشدار جدی است. اگر برند سامانه استعلام اصالت دارد، شماره روی قوطی را از همان راه چک کنید.

رابطه قیمت و کیفیت

قیمت بالاتر روغن لزوما به معنی مناسب‌تر بودن آن برای خودروی شما نیست. روغنی که غلظت و استاندارد دفترچه را داشته باشد و اصل باشد، برای موتور شما مناسب است، حتی اگر گران‌ترین گزینه بازار نباشد. در عوض، روغن بسیار ارزان با منبع نامشخص احتمال تقلبی بودن دارد. پس به‌جای تمرکز روی برند و قیمت، اول غلظت، استاندارد و اصالت را بررسی کنید.

جدول مشخصات مهم هنگام انتخاب روغن

زمان تعویض روغن موتور

کیلومتر یا زمان؟

فاصله تعویض روغن را سازنده خودرو و نوع روغن تعیین می‌کند، پس اول دفترچه را ببینید. روغن حتی در خودروی کم‌کارکرد هم با گذشت زمان کیفیتش را از دست می‌دهد، پس زمان را هم حساب کنید. هرکدام از کیلومتر یا زمان تعیین‌شده زودتر رسید، همان موقع وقت تعویض است. بازه‌های معمول برای هر نوع روغن را در جدول بالا دیدید.

تاثیر شرایط سخت رانندگی

ترافیک سنگین شهری، مسیرهای کوتاه و پشت‌سرهم، گرد و غبار زیاد، بار سنگین و هوای خیلی گرم یا خیلی سرد روغن را زودتر فرسوده می‌کنند. مثلا خودرویی که بیشتر وقتش را در ترافیک و با دور آرام کار کرده، حتی با کیلومتر کم، فشار زیادی روی روغنش بوده است. در این شرایط بهتر است به‌جای سقف مجاز، به کمترین بازه‌ای که دفترچه برای «شرایط سخت» نوشته نزدیک شوید.

مسیرهای کوتاه و خودروی کم‌کارکرد

در مسیرهای کوتاه موتور به دمای کار کامل نمی‌رسد و رطوبت و بخار سوخت به‌جای تبخیر شدن، در روغن باقی می‌ماند. این آلودگی‌ها کیفیت روغن را کم می‌کنند، حتی اگر کیلومتر خودرو خیلی بالا نرفته باشد. به همین دلیل خودرویی که بیشتر برای رفت‌وآمدهای کوتاه شهری استفاده می‌شود، نباید فقط به کیلومترشمار تکیه کند. بازه زمانی دفترچه را رعایت کنید و در این شرایط ترجیحا زودتر تعویض کنید.

نشانه‌های نیاز به تعویض زودتر

بلند شدن صدای موتور، به‌ویژه صدای تق‌تق یا ساییدگی، می‌تواند نشانه ضعیف شدن روانکاری باشد. بوی سوختگی، دود غیرعادی از اگزوز و بالا رفتن مصرف روغن هم نشانه‌های دیگری هستند. اگر چراغ فشار روغن روشن ماند، موتور را خاموش کنید و قبل از حرکت دوباره بررسی کنید. با دیدن هرکدام از این نشانه‌ها منتظر رسیدن کیلومتر تعویض نمانید.

رنگ تیره روغن و باور اشتباه رایج

تیره شدن روغن به‌تنهایی نشانه خرابی نیست، چون روغن موتور وظیفه دارد دوده و آلودگی را در خود نگه دارد و طبیعی است که بعد از مدتی تیره شود. حتی ممکن است روغن چند روز بعد از تعویض هم تیره به نظر برسد. معیار درست، کیلومتر، زمان تعویض و رفتار موتور است. اما اگر روغن شیری‌رنگ شد یا ذرات فلزی در آن دیده شد، مشکل جدی‌تری وجود دارد و باید آن را به تعمیرکار نشان بدهید.

پیامد عقب انداختن تعویض روغن

روغن کهنه غلظت و قدرت روانکاری خودش را از دست می‌دهد و آلودگی بیشتری در آن جمع می‌شود. نتیجه‌اش سایش بیشتر قطعات، رسوب و لجن در موتور و بالا رفتن دمای کار موتور است. این آسیب‌ها معمولا تدریجی‌اند و دیر خودشان را نشان می‌دهند. اما هزینه تعمیر موتور خیلی بیشتر از هزینه چند بار تعویض به‌موقع روغن است.

نگهداری و مراقبت بین دو تعویض

روش چک کردن سطح روغن

خودرو را روی سطح صاف نگه دارید و بعد از چند دقیقه خاموشی، که روغن در کارتل جمع شود، گیج روغن را بیرون بکشید، پاک کنید، کامل داخل بزنید و دوباره بیرون بیاورید. سطح روغن باید بین علامت حداقل و حداکثر باشد. این کار را هر چند هفته یک بار و قبل از هر سفر طولانی انجام دهید.

کاهش طبیعی و غیرطبیعی روغن

کمی کم شدن سطح روغن بین دو تعویض در بسیاری از موتورها طبیعی است، به‌خصوص در موتورهای پرکارکرد یا وقتی خودرو زیاد با دور بالا کار می‌کند. اما اگر سطح روغن سریع پایین می‌آید، از اگزوز دود آبی‌رنگ بیرون می‌آید یا زیر خودرو لکه روغن می‌بینید، باید علت را پیدا کنید. سازنده‌ها معمولا حداکثر مصرف مجاز روغن را مشخص می‌کنند. تا آن زمان سطح روغن را مرتب چک کنید و در صورت نیاز از همان روغن اضافه کنید.

خطر کم یا زیاد بودن روغن

وقتی روغن موتور کم باشد، روانکاری کافی انجام نمی‌شود و موتور بیش از حد گرم می‌شود، که در حالت شدید به آسیب جدی می‌رسد. زیاد بودن روغن هم مشکل‌ساز است، چون می‌تواند باعث کف کردن روغن شود و فشار و عملکرد موتور را مختل کند. سطح روغن باید همیشه بین حداقل و حداکثر بماند. موقع ریختن روغن هم کم‌کم بریزید و بین هر بار، سطح را چک کنید.

اهمیت تعویض فیلتر روغن

فیلتر روغن ذرات فلزی و دوده را نگه می‌دارد و با گذشت زمان پر می‌شود. فیلتر پر یا بی‌کیفیت جریان روغن را کم می‌کند و ممکن است آلودگی را به روغن تازه برگرداند. به همین دلیل معمولا در هر تعویض روغن، فیلتر هم عوض می‌شود. فیلتر نامرغوب می‌تواند اثر یک روغن خوب را از بین ببرد.

مکمل و افزودنی روغن موتور

روغن‌های استاندارد از قبل افزودنی‌های لازم را دارند و معمولا نیازی به مکمل جداگانه نیست. اضافه کردن مواد اضافی ممکن است تعادل فرمول روغن را به هم بزند. اگر موتور مشکل مشخصی دارد، اول علت را از یک تعمیرکار معتبر بپرسید. تبلیغات «معجزه‌آسا» برای این محصولات را با احتیاط بررسی کنید.

تعویض در مرکز تخصصی یا در خانه، و تکلیف روغن کهنه

تعویض روغن در تعمیرگاه یا مرکز تخصصی معمولا مطمئن‌تر است، چون روغن کهنه کامل تخلیه می‌شود، فیلتر عوض می‌شود و سطح روغن دقیق تنظیم می‌شود. اگر خودتان این کار را انجام می‌دهید، خودرو باید روی سطح تراز و محکم قرار بگیرد و موقع تخلیه مراقب روغن داغ باشید. بعد از ریختن روغن تازه، سطح را با گیج چک کنید و پیچ تخلیه را سفت و کنترل کنید. روغن کهنه را هرگز در طبیعت یا فاضلاب نریزید و به مراکز جمع‌آوری یا تعویض روغن تحویل دهید.

جمع‌بندی: بهترین روغن و زمان تعویض چگونه مشخص می‌شود

بهترین روغن برای هر خودرو همانی است که غلظت و استانداردش با دفترچه سازنده یکی باشد و از منبع معتبر خریداری شده باشد. نوع روغن را بر اساس موتور، آب‌وهوا و شرایط رانندگی انتخاب کنید و اگر موتور پرکارکرد یا توربو است، در انتخاب دقت بیشتری کنید. زمان تعویض را هم با کیلومتر و گذشت زمان بسنجید و در شرایط سخت زودتر انجام دهید. چک کردن منظم سطح روغن و تعویض هم‌زمان فیلتر، موتور را سال‌ها سالم‌تر نگه می‌دارد.

سوالات متداول

هر چند کیلومتر باید روغن موتور را عوض کرد؟

عدد دقیق را دفترچه خودرو مشخص می‌کند. به‌طور معمول روغن معدنی حدود ۳ تا ۵ هزار، نیمه‌سنتتیک حدود ۵ تا ۷ هزار و تمام‌سنتتیک حدود ۷ تا ۱۰ هزار کیلومتر یا بیشتر دوام دارد. هرکدام از کیلومتر یا زمان زودتر رسید، تعویض را انجام دهید.

آیا تیره شدن روغن یعنی خراب شده است؟

نه، تیره شدن روغن به‌تنهایی نشانه خرابی نیست، چون روغن دوده و آلودگی را در خود نگه می‌دارد. ملاک اصلی کیلومتر، زمان و رفتار موتور است. اگر روغن شیری‌رنگ شد یا ذرات فلزی داشت، آن را به تعمیرکار نشان دهید.

آیا می‌شود دو برند روغن را با هم مخلوط کرد؟

در شرایط اضطراری و با غلظت و استاندارد مشابه، مقدار کم معمولا مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما مخلوط کردن همیشگی توصیه نمی‌شود و بهتر است در تعویض بعدی روغن را کامل خالی کنید.

آیا فیلتر روغن در هر تعویض باید عوض شود؟

معمولا بله، چون فیلتر پر یا نامرغوب جریان روغن را کم می‌کند و ممکن است آلودگی را به روغن تازه برگرداند.

آیا روغن گران‌تر همیشه بهتر است؟

نه، روغن مناسب همانی است که غلظت و استاندارد دفترچه را داشته باشد و اصل باشد. قیمت بالا به‌تنهایی نشانه مناسب بودن برای خودروی شما نیست.

اگر چراغ فشار روغن روشن ماند چه کنم؟

موتور را خاموش کنید و قبل از حرکت دوباره، سطح و وضعیت روغن را بررسی کنید. روشن ماندن این چراغ را جدی بگیرید و منتظر رسیدن کیلومتر تعویض نمانید.

سطح روغن را هر چند وقت یک بار باید چک کرد؟

هر چند هفته یک بار و قبل از هر سفر طولانی. سطح روغن باید بین علامت حداقل و حداکثر گیج باشد.

آیا مکمل و افزودنی روغن لازم است؟

معمولا نه، چون روغن‌های استاندارد افزودنی‌های لازم را از قبل دارند. اگر موتور مشکل مشخصی دارد، اول علت را از یک تعمیرکار معتبر بپرسید.